1. Egzekucja praw autorskich w internecie – skala zjawiska

Użytkownicy internetu, np. właściciele stron internetowych, sklepów online, blogów oraz profili w mediach społecznościowych mogą otrzymać wezwania do zapłaty za rzekome naruszenie praw autorskich do zdjęć lub grafik. Zjawisko to przybrało charakter masowy i coraz częściej dotyczy sytuacji, nieświadomego lub przypadkowego albo incydentalnego wykorzystania materiału chronionego prawem autorskim. Charakterystyczne jest, że wezwania kierowane są przez podmioty zagraniczne albo przez wyspecjalizowane firmy zajmujące się dochodzeniem roszczeń prawno-autorskich, działające na zlecenie rzekomych uprawnionych. W praktyce – internauta dowiaduje się o problemie z wezwania opatrzonego wysokim żądaniem finansowym pod rygorem niezwłocznego skierowania sprawy na drogę sądową.

2. Model działania podmiotów egzekwujących prawa autorskie

Schemat działania podmiotów egzekwujących opiera się na masowym monitorowaniu zasobów internetu przy wykorzystaniu specjalistycznych narzędzi informatycznych. Po wykryciu wykorzystania zdjęcia lub grafiki do użytkownika wysyłane jest wezwanie do zapłaty, w którym wskazuje się na rzekome naruszenie praw autorskich oraz żąda zapłaty kwoty znacznie przekraczającej standardowe wynagrodzenie licencyjne. Wezwania są wysyłane bez wcześniejszego kontaktu, a ich treść bywa sformułowana w sposób wywołujący presję, poprzez wyznaczenie krótkich terminów na zapłatę.

W rzeczywistości fakt otrzymania wezwania nie przesądza o istnieniu naruszenia, podmiocie uprawnionym ani o zasadności dochodzonego roszczenia.

3. Kim są nadawcy wezwań i dlaczego to ma znaczenie?

Nadawcami wezwań mogą być zarówno właściciele banków zdjęć i agencje stockowe lub inne podmioty podające się za uprawnionych z tytułu praw autorskich do utworów. Często są to podmioty, których działalność gospodarcza sprowadza się do masowego dochodzenia roszczeń w imieniu uprawnionych. Natomiast bardzo rzadko nadawca wezwania wykazuje podstawę prawną nabycia praw autorskich do utworu. A właśnie ten fakt ma kluczowe znaczenie z punktu widzenia adresata wezwania. O ile z wezwaniem nie występuje sam autor, to jego nadawca jest zobowiązany do wykazania na jakiej podstawie nabył prawa autorskie do utworu, którego dotyczy rzekome naruszenie. Każdy z tych podmiotów musi wykazać swoje uprawnienia, w tym istnienie praw autorskich, skuteczne ich nabycie, zakres przysługujących praw oraz prawo do dochodzenia roszczeń na określonym terytorium. Samo oświadczenie o posiadaniu praw autorskich nie jest wystarczające i oznacza brak wykazania legitymacji czynnej co jest konieczne do skutecznego dochodzenia roszczeń.

4. Automatyczna zapłata – najczęstszy błąd internautów

Jednym z najczęstszych błędów popełnianych przez internautów jest automatyczne uiszczenie żądanej kwoty w obawie przed postępowaniem sądowym. Tymczasem wezwanie do zapłaty nie jest orzeczeniem sądu ani decyzją administracyjną i nie przesądza o odpowiedzialności adresata. W wielu przypadkach wezwania te oparte są na założeniu, że odbiorca nie podejmie obrony i zdecyduje się zapłacić żądaną kwotę bez weryfikacji podstaw prawnych. Każde takie roszczenie powinno zostać poddane indywidualnej analizie przed podjęciem jakichkolwiek działań.

5. Weryfikacja roszczenia – co należy sprawdzić?

Pierwszym krokiem obrony powinno być ustalenie, czy nadawca wezwania rzeczywiście posiada prawa autorskie do danego utworu i czy przysługuje mu prawo do dochodzenia roszczeń.

Następnie należy zbadać czy doszło do naruszenia, w szczególności ustalić źródło pochodzenia grafiki, sposób jej oznaczenia oraz charakter wykorzystania.

Istotne znaczenie ma także ocena wysokości żądanego odszkodowania, które w świetle prawa autorskiego nie powinno przekraczać dwukrotności wynagrodzenia za licencję tego utworu, przy uwzględnieniu rzeczywistego zakresu eksploatacji, czasu i sposobu korzystania z utworu. W praktyce bardzo często okazuje się, że kwoty wskazywane w wezwaniach są nieadekwatne i rażąco zawyżone.

6. Właściwa reakcja obronna na wezwanie do zapłaty

Prawidłowa reakcja na wezwanie do zapłaty powinna polegać na zachowaniu spokoju i podjęciu działań w sposób przemyślany. Zasadnicze znaczenie ma żądanie wykazania uprawnień po stronie nadawcy oraz zakwestionowanie wysokości roszczenia. Usunięcie spornego materiału może być uzasadnione z ostrożności.

7. Podmioty zagraniczne i prawo obce

Fakt, że wezwanie pochodzi od podmiotu zagranicznego lub zostało sporządzone w języku obcym, nie oznacza automatycznie jego zasadności ani skuteczności. W wielu przypadkach właściwe jest prawo polskie, a ewentualne postępowanie powinno toczyć się przed sądem polskim. Podmiot działający w imieniu uprawnionego jest również zobowiązany do należytego wykazania pełnomocnictw, w tym uwierzytelnionych zgodnie z prawem międzynarodowym.

8. Kiedy odpowiedzialność można wyłączyć lub ograniczyć?

Odpowiedzialność za naruszenie praw autorskich może zostać wyłączona lub istotnie ograniczona w sytuacjach, w których nadawca wezwania nie wykaże przysługujących mu praw, nie udowodni samego naruszenia albo żąda kwoty nieproporcjonalnej do rzeczywistego zakresu wykorzystania utworu. Argumenty dotyczące nadużycia prawa podmiotowego często okazują się skuteczne na etapie przedsądowym, zwłaszcza w sprawach prowadzonych masowo.

9. Podsumowanie – najważniejsze zasady obrony

1. Wezwanie do zapłaty nie przesądza o odpowiedzialności i wymaga każdorazowej weryfikacji.
2. Podmiot dochodzący roszczeń musi wykazać, że rzeczywiście posiada prawa autorskie i legitymację do ich egzekwowania.
3. Wysokość roszczenia powinna odpowiadać realnemu wynagrodzeniu licencyjnemu i często bywa zawyżona.
4. Profesjonalna, rzeczowa reakcja prawna bardzo często pozwala zakończyć sprawę bez sporu sądowego.

Elżbieta Figat-Michalak

radca prawny

Poleć na Facebooku